Kos

    Kos to druga pod względem liczby ludności oraz trzecia pod względem wielkości wyspa Dodekanezu (po Rodos i Karpathos). Bardzo zresztą przypomina Rodos, tak jak ona pełni rolę ważnego węzła komunikacyjnego, ma też podobne doświadczenie historyczne, zamki joanitów i krajobrazy, w których dominują palmy i wieże minaretów. Na obu wyspach rolnictwo ustąpiło miejsca przemysłowi turystycznemu.



Kos jest jednak znacznie mniejsza od Rodos i w odróżnieniu od niej bardziej nizinna. Jedyne wzniesienie to góra Dikeos (846 m n.p.m.) na południowym-wschodzie. Niewątpliwą atrakcję stanowią wspaniałe plaże, na które najłatwiej dotrzeć skuterem lub rowerem, szczególnie, że wytyczono tutaj ścieżki rowerowe (pierwsze w Grecji). Przed przyjazdem koniecznie trzeba zadbać o rezerwację noclegów. Wszędzie działa mnóstwo dobrych restauracji, w wielu miejscach można uprawiać sporty wodne, a na infrastrukturę nie sposób narzekać.

Chociaż Minojczycy zamieszkiwali tereny współczesnego miasta Kos już od końca epoki brązu aż po epokę klasyczną, głównym miastem-państwem była Astipalaja na południowo-zachodnim przylądku Kefastos, sojusznik Rodos w doryckim związku miast zwanym Heksapolis. Najazdy Spartan podczas wojny peloponeskiej oraz późniejsze trzęsienia ziemi (częste na Kos) zmusiły wyspiarzy w połowie IV w. p.n.e. do przeniesienia stolicy na północ.




    W 1933 r. kolejne trzęsienie ziemi zniszczyło większą część miasta Kos (z wyjątkiem tureckiego bazaru Haluvazia), co dało włoskim archeologom pretekst do rozpoczęcia prac wykopaliskowych. Sporą część centrum zajmuje park archeologiczny, w którego skład wchodzą m.in. pozostałości rzymskiej agory. Po stronie wschodniej sięga on aż do XVIII-wiecznego meczetu w formie loggii oraz wiekowego platana wspartego na metalowej konstrukcji i zwanego "Drzewem Hipokratesa", ponieważ w jego cieniu miał kiedyś nauczać ojciec medycyny. W rzeczywistości drzewo nie ma 2500 lat, ale i tak należy prawdopodobnie do najstarszych w Europie.

W zachodniej części miasta odsłonięto mozaiki oraz Ksistos, czyli kolumnadę krytej bieżni. Nieco dalej, na południu, wznosi się odeon w którym od czasu do czasu latem odbywają się występy, oraz Cassa Romana (wt.-nd. 8.30-15.00), czyli odnowiona rzymska rezydencja z mozaikami i freskami. Przy Platia Eleftherias mieści się założone przez Włochów Muzeum Archeologiczne )wt.-nd. 8.30-14.30); prezentuje głównie eksponaty z czasów starożytnego Ryzmu, jednak ozdobę kolekcji stanowi rzeźba z epoki hellenistycznej, prawdopodobnie przedstawiająca Hipokratesa. Ten wybitny grecki lekarz (ok. 460-377 p.n.e.) urodził sie i praktykował właśnie na Kos. Przypuszczalnie zmarł na krótko przed założeniem Asklepiejonu , starożytnej szkoły medycznej, 4 km na południowy zachód od miasta. Nie zachowało się z niej prawie nic - joanici wykorzystali ją na budulec dla potężnego zamku (wt.-nd. 8.00-14.30). W odróżnieniu od swego poprzednika na Rodos pełnił on wyłącznie funkcję obronną i składał się z dwóch części - wewnętrzną wzniesiono w połowie XV w., zewnętrzną ukończono w 1514 r.

Mniej więcej w połowie drogi pomiędzy Asklepiejonem a miastem Kos jest usytuowane Platani, gdzie warto zatrzymać się na obiad w jednej z trzech doskonałych tureckich tawern. Większość mieszkających tu muzułmanów zdecydowała się w latach 60. wyjechać do Turcji. Do 1944 r. żyła tu również nieduża społeczność żydowska, po której została przepiękna synagoga w stylu art deco przy miejskiej agorze. Droga biegnąca na wschód od miasta kończy sie w Bros Therma, uzdrowisku z gorącymi źródłami spływającymi bezpośrednio do morza. Dobrym pomyślem będzie wycieczka rowerowa do położonych na zachodzie miejscowości wypoczynkowych Tingaki i Marmari z długimi piaszczystymi plażami oraz do mniej zatłoczonego Mastichari, dokąd dobija także prom pasażerski z Kalimnos. Największa popularnością cieszy się jednak Kardemena na południowym wybrzeżu, 25 km od miasta Kos i 7 km od lotniska, typowy letni kurort, tani i bezpretensjonalny. Amatorzy pieszych wycieczek powinni przespacerować się w głąb wyspy do Andimachii (2 godz.), w pobliżu której wznosi się zamek joanitów.





Na południowym zachodzie, na wprost Nissiros, rozciągaja się jeszcze bardziej malownicze i osłonięte plaże. W pobliskim Agios Stefanos zachowały się dwie identyczne bazyliki z VI w., zaliczne do najstarszych zabytków wczesnego chrześcijaństwa. Pobliski przylądek Kefalos skrywa najskrytsze siedziby ludzkie na wyspie - jaskinie Aspri Petra, zamieszkiwaną w epoce neolitu, oraz antyczną Astipalaję, miejsce urodzin Hipokratesa, po której po dzis dzień zachował się jedynie niewielki teatr.

    Na zalesionych stokach góry Dikeos przycupnęły urocze wsie określane wspólną nazwą Asfendiou. Ich tradycyjny charakter podkreślają bielone domki i ładne bizantyjskie cerkwie. Zia słynie z licznych tawern, a Asomati upodobali sobie cudzoziemcy, którzy wykupują i odnawiają tutejsze domy. Las wokół wsi, jedyny na wyspie, to doskonałe schronienie przed letnimi upałami.






Na zachodnich zboczach Dikeos w czsach Bizancjum była zlokalizowana stolica wyspy Paleo Pili, z której przetrwały jedynie ruiny, m.in. szczątki trzech XIV-wiecznych kościołów zdobionych freskami. Starsze zabytki można znaleść, paradoksalnie we współczesnych Pili, w odległości 3 km - m.in Charmileio, czyli podziemny 12-niszowy grobowiec z epoki hellenistycznej.

Źródło: Przewodnik Podróże marzeń "Wyspy Greckie" GW